Богот Велес

Волос, Велс, Валес, Велинас

veles

 

Етимологијата на Велес не е сосем јасна, бидејќи има две верзии на неговото име. Предлог за неговото потекло го поврзува името со праиндоевропски wel, што значи – волна. Како бог на стадата, ова би било логично. Предложени се врски со индискиот бог Вала (противник на громовникот Индра) и со Велинас, демон од балтичката митологија (непријател на громовникот Перкунас). Велес е божество кое се споменува во многу аспекти. Нему му се препишува поширок спектар на особини. Велес е главниот словенски бог на земјата, стоката, посевите, мудроста, уметноста, богатството, власништвото на магијата, предвидување, трговија, измама, и водич на мртвите души. Велес е заштиник на пастирите и волшебниците (волхвите-маговите). Можно е научниците погрешно да го му го додале на Велес епитетот – богот на стоката, бидејќи се ослонувале на Несториовиот спис, каде Велес се поменува во контекст на ”скотји’‘ бог. Имено, се знае дека христијанските хроничари често погрдно говореле за паганските богови, па и епитетот ”скот” врз зборот на богот е многу веројатно додаден поради преѕирот кон словенскиот паганизам. Велес е заштиник на договорот и дадениот збор, исто како Перун. Тој е спомнат во Несторовата хроника неколку пати под името Волос. Се спомнува во мировниот договор од 10 век помеѓу Русите и Византијците заедно со Перун. Во речиси сите хроники се говори дека Словените се зарекувале и колнеле на почитувањето на договореното со Перун и Велес. Несторовата хроника кажува: ”Се заколнуваат со оружје и Перун богот свој и Волос скотиот бог и утврдија примирје во 907. година”. Тука Велес е спомнат како бог на стадата и селаните, кој ги казнува оние кои ги кршат заклетвите со болести, додека Перун казнува со војна. Статуата на Велес е една од седумте кои Владимир I ги подигал во Киев. Но, оваа статуа не стои на ридот заедно со другите, туку долу сред киевскиот пазар.

022veles3

Според ова, Велес е бог и на трговијата, но исто така тој е бог на ниското земјиште, додека ридот е местото на неговиот непријател Перун. Нивните храмови и идоли секогаш стоеле одвоени, перуновиот на високо, а велесовиот на ниско. Велес е син на небесната Земун кравичка (небесното соѕвездие од каде се истура небесното млеко ”Млечниот Пат”) и Род. Представен е како рогат, силен и млад маж (поради тоа што е син на Земун и е бог на стоката), но и како оседен старец со бела брада и пастирски стап (овде представува заштитник на пастирите и мудроста и зрелоста). Велес е всушност римскиот Сатурн. Он е задолжен и за посевите и за полињата и за жвотните (материјална енергија – прва чакра, како дивите така и домашните. Каква и да била заедницата, било сточарска, било ловечка, било земјоделска, зависела од Велес. Тој бил задолжен да внимава на жетвата и да ја брани од град и други непогоди, а стоката да се размножува и да ја лиши од болести и глад. Во овој контекст не би смеело да се изостават Власите, како греко-романизирани Словени, кои многу успешно се пронашле пред се во сточарството, каде самиот термин е многу блиску до Велес, како заштитник на стоката. Една одважна карактеристика за овој народ е што многу добро се снаоѓаат во материјата, односно во трговијата, сточарството а познати се Власите и по магијската умтеност, влашката магија е една од најмоќните.

Студија од религијата, магијата и митологијата на Власите:

  • Влашка митолошка песна за потеклото на злото
  • Елементи на титаномахија во влашките митолошки песни
  • Култот на мртвите како основа за одредување на религијата на Власите
  • Небесните тела и обредот ”мартурија” во култот на мртвите кај Власите
  • Рајската свеќа во влашкиот култ на мртвите
  • Магијска статистика и алиби – два аспекти на магијската долговечност кај Власите во источна Србија

Власите говорат јазик блиску до латинскиот и италијанскиот и секако романскиот, а многумина од нив го познаваат и грчкиот јазик и секако многу од влашките имиња се всушност и грчки. Wallac е гермаснки збор кој ги означува пред се романизираните Келти, односно и сите други ариевски народи кои постапно биле романизирани, истотака на полскиот јазик, Италија се нарекува – Włochy. Па одтука можеме да го споредиме Велес и со нордијскиот бог Локи, кои има многу слични особни со него.

Култот кон Велес бил карактеризиран со пушатањето на долги коси, кои имале улога во магијските пракси, да не заборавиме дека терминот ”влакно” или на рускивлас-влос означува и коса и во овој контекст, истотака интересно се поклопува. Потоа магијата и мудроста имале голема улога во живтот на народот. Магијата се поврзува и ден денска со музиката во многу религији, па одтука и Велесовата улога како заштитник на музиката. Музиката одсекогаш се сметала за творевина и јазикот на боговите и секако најесенцијална магијска практика. Музичарите биле луѓе со талент да ја пренесат божествената инспирација и да создадат магијски мелодии. Словенскиот збор волхов, кој и  до ден денеска означува волшебник во некои словенски јазици, каде најверојатно доаѓа од самиот Велес. Во српскиот јазик исто така постои израз crnu vunu presti (волната е симбол за Велес) кој е алузија за магија и врачарство. Бидејќи во старото време, магијата често се поврзувала со музиката, Велес бил заштитник и на музичарите. Во Слово за походот Игорев, песникот Бојан е наречен „внук на Велес“.Во северна Хрватска постои обичај кој останал од ова верување. Имено, за време на некои свадби музичарите нема да почнат да свират сѐ додека младоженецот не истури вино во корењата на некое дрво. Така, музиката не започнува сѐ додека не се направи здравица на Велес, богот на музичарите. Велес по некои особини е споредлив со Пан и Пријап, но според ”Ѕвездената Книга на Коледо” се прикажва како брат на Пан, каде Пан-Сатирот истотака постои и кај Словените како подземено битие кое излегувало и на површината кај луѓето и заведувал жени и имал сексуални односи. Волхвите биле словенските врачеви. Велес како бог на ѕверовите бил представуван во својот друг облик, териоморфен, каде он бил представуван како мечка. Мечката кај Словените представувала шумски господар која се грижела за жвотните, шумските плодови, како и самата шума. Ве-Лес, каде лес на старо и ново словонски означува шума. Според многу легенди Велес е клетиот непријател на громовникот Перун. Една од легендите кажува како Велес ги украл Перуновите стада, жени и поданици, па дошол во конфликт со него. Според друга легенда, Велес ја сакал Додола, Перуновата жена. Велесовата склоност да превари всушност се гледа од овие два мита. Третата легенда говори дека Велес ги отворил подземните порти во Алатир (Кавказ), од каде мрачните сили пристигнале на земјата. Перун победува, но Велес секогаш повторно се пројавува. Легендата говори дека Перун го протерал Велес во подземниот свет и тука ја наметнува својата власт. За борбата помеѓу Велес и Перун е врзано верувањето за доаѓањето на хаосот и победа над хаосот. Се верувало дека во текот на зимата е Велесовата сила (Сатурн е владетел на зодијакот Јарец, па не случајно Василица се слави точно кога е сме под влијание овој астролошки знак, мудриот стар и темен учител, а со тоа и хаосот, се засилува, додека пред летото он е победен и се ваќа во подземјето. Светоковината со која се слави одминувањето на хаосот биле – Велините Ноќи. Велес редовно ги праќа душите на мртвите да шетаат по земјата. Ова се случува за време на неколку т.н. навји (покојни) денови. При крајот на годината е најголемиот од овие празници е наречен Велина ноќ .

Poklade-i-pokladni-tradicionalni-običaji-na-selu

На оваа ноќ, волчарите, облечени во волна, крзно и гротескни маски шетале по селата. Овие луѓе ги претставувале мртвите, одејќи од куќа до куќа, пеејќи песни за тоа како „доаѓаат од далеку и се влажни“ (алудирајќи на влажното подземје) и барајќи подароци од домаќините кои ќе ги пречекаат. Се верувало дека подароците кои ќе им бидат дадени ќе ги примат мртвите. Некои од овие обичаи се зачувани до денеска. Можно е ова да е пример за словенски шаманизам, поврзувајќи го Велес со магијата. Истотака, се верувало дека Перун кога ќе го победел Велес пуштал дожд во знак на триумф над Велес. Вјачеслав Всеволодич Иванов и Владимир Топоров ја реконструирале оваа митска борба со компаративен метод користејќи се со спевовите, приказните од разни индо-европски религији. Според нивната приказна во сите индо-европски религији постој борба помеѓу громовникот и големиот змеј или змија. Тие заклучиле дека големата змија е всушност Велес, кој живее во коренот на Дрвото на Светот и пробува да отиде на врвот, каде престојува Перун и го прогонува со неговите молскавични оружја. Словените го гледале светот како огромен даб чии корења се подземниот свет, а крошната – небото и земјата. На врвот стои Перун, претставен како орел. Тој е господар на небото и земјата. Во корењата живее Велес, претставен како змија или змеј. Тој е господар на мртвите и подземјето. Овој свет, за разлика од подземјето е пријатно, плодно и влажно место каде што е вечна пролет. Тука живеат голем број на фантастични суштества, а мртвите ги чуваат велесовите стада. Според некои извори, овој свет се нарекува Нав, а светот на свелите богови Ириј или Виреј. Според митовите, подземниот свет се наоѓа „зад морето“. Велесовата жена била Девана, божицата на ловот и господарката на шумите и шумските битија. Во келтската митологија постои слично божество, а тоа е Черунос (Cernunnos), богот на друидите, рогатите жвотни а симбол му е змијата, но според името повеќе прилега на Црн Бог – Црниот Змеј. Влијанието на Велес било несомнено силно, а неговиот култ моќно изразен. Велес бил важен и за јужните Словени. Градот Велес го добива името според овој бог. Интересен е фактот дека над Велес постои рид кој го носи името на Илија громовникот, кој бил христијанската замена за Перун. Овој тренд може да се забележи и кај хрватскиот град Волоско, кој е изграден под врвот Перун на планината Учка. Кај западните Словени, Велес се појавува во чешките списи од 15 век, но неговото име сега означува или змеј или ѓавол. Да не заборавиме дека деншното знаме на Велс-Wels-Wales е со апликација на Црвен Змеј.

wales

 

Исотака град Велс има и во Австарија, каде има прадревни археолошки наоѓалишта, потоа ова име влегло во топонимот на шпанскиот град Велез-Малага, истотака среќаваме Велез планина во Босна и Херцеговина итн..

По доаѓањето на христијанството, Велес, рогатиот и змијолик бог на подземјето ја имал несреќата да биде идентификуван како сатаната. Неговите позитивни страни биле префрлени на Свети Василиј. Во градот Јарослав, првата црква која била изградена на местото на храм на Велес била посветена на овој светец, најверојатно поради сличноста во имињата, но и затоа што Св. Василије се смета за заштитник на овчарите. Василичарските култови имаат директна поврзаност со Велес.

Велесовата книга ја посветуваме на богот наш кој е наше уточиште и сила. Во она време кое беше човекот благ и одважен да го нарече отецот Рус. А тој човек имаше жена и две ќерки. Имаше он и стока и крави и многу овци, живееше во степите и нигде не можеше да најде мажи за своите ќерки и ги молеше боговите да родот негов да не изгасне. и Дајбог ја услиши молитвата негова и таа молба му го даде тоа што молел. Така беа ожените оние кој се меѓу нам. И должни сме да веруваме бидејќи јасно е дека богот Велес пород носи. Должни сме на боговите наши и затоа одаваме благодарност: Нека е благослевен нашиот водник сега и секогаш за век и векови. Ја изговори таа волшебнична благодарност и отиде. – << Велесова Книга >>

Advertisements

One thought on “Богот Велес

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s