Жар Птицата – Славјанскиот Феникс

Темата ќе се обидеме да ја обработиме од повеќе перспективи и ќе се обидеме да дадеме што е можно подетално објаснување за ова интересно прашање. Патем, во пред-христијанскиот свет, односно во родоверниот период кај Словените се запазени неколку митолошки огненно елементарни битија. Станува збор за Симаргл-Огнебог, Жар Птицата и Јасниот Сокол Финист. Судејќи по имињата и функциите сите овие митолошки битија се тесно поврзани со фамозниот Феникс.

  • Феникс

Фениксот според египетската митологија е свето митолошко суштество, кое всушност е огнена птица.

Се сметало дека живее 500, 1.461 или 12.594 години. Фениксот е машка птица со црвено-златна боја. На крајот од својот живот, фениксот гори, а од пепелта се раѓа нов феникс. Според некои верзии на митот, новиот феникс е потомок на стариот што изгорел, а според други, новиот феникс е всушност стариот кој се преродил. Фениксот имал способност да се самоизлечи ако е повреден, а тоа ја докажува неговата бесмртност – симболот на огнот.

Друга негова карактеристика е дека со помош на солзите може да излечи каква било рана. Оваа митска птица има шарени перја и опашка од златна и црвена боја (или виолетова, сина, зелена и според некои легенди). Животниот циклус на фениксот трае од 500 до 1.000 години, а кон крајот на животот гради гнездо на гранчиња што потоа ги пали; гнездото и птицата се вивнуваат во пламен и се пеплосуваат, а од нив се создава јајце и излегува нов феникс. Новиот феникс е предодреден да живее толку колку што живеел постариот. Во некои приказни, градот Хелиополис во Египет („градот на сонцето“) произлегол од останките на фениксот. Крикот на птицата се сметал за прекрасна песна.

zmzei5R2R88.jpg

Под името феникс оваа митска птица дојдена е во хеленските и римските митови преку Египет. Ова е според официјалната историја што е малку сомнителна па дури и неверодстојна. Во Египет таа се нарекува „Боину“ (чапја), и бидејќи живеела покрај мочуриштата, старите Египјани сметале дека е родена од водата, каде што гледале на прапочениот елемент, и тоа сама од себе, слично како што само по себе, според нивните разбирања, се родило и Сонцето. Само тука не знам колку таа има врска со водата? Со поврзувањето на тие елементи настанало верувањето дека таа птица е едно од отелотворувањата на Сонцето каде после владеењето со светот умира и секогаш одново се раѓа, појавувајќи се во блескавата светлосна зора. Во сложените египетски разбирање власта на Сонцето (а така и кралот, дури и покојниот) се обновува во триестогодишните циклуси, кој го симболизирале човечкиот век. Од Боину се развил хеленскиот и римскиот Феникс. Сметале дека птицата имала чудна моќ дека после 500 години во своето гнездо се спалува, а од пепелта се воздигнува подмладена за нов живот. Така постанала симбол за воскресение, каде дури и христијаните го примиле.

Постојат многу описи за оваа легендарна птица која никогаш не била видена. Морам најпрвин да напоменам дека оваа птица е веројатно битие од астралниот свет. Оваа птица не живее во светот Јав, материјалниот свет односно пројавениот. Таа постои на сосема различна фреквенција, односно во невидливиот свет, каде не може обично човечко око да го види. Само оној што ја поседува таа способност може да има таков увид. Понекогаш преку соновите се поврзуваме со тој свет.  И во такви околности и самиот сум имал можност да ја видам и да добијам дури и заштита. Некои сметаат дека Феникс е првобитен пример за работите што не можат да се видат, туку само да се разберат преку нивните имиња или атрибути. Некои го опишуваат Феникосот како птица со големина на орел; една половина е орел а другата половина фазан. Во мојот астрален сон ја видов слично како овој опис, но би додал дека има тело на мачка, додека главата и е повеќе орелска, а пак опашот фазански, а нејзината големина е долгнавеста и не повеќе од големина на гепард во поглед на телото, со тоа што опашот и крилата ја прават подолга…..Меѓутоа не сум најсигурен во поглед на шарените бои и огнениот сјај. Сепак можеби станува збор за Грифон односно за Симаргл, кој е навистина премногу сличен со оваа птица, што дури можеби станува збор за истиот ентитет а можеби и не. Оставам самите да го протолкувате тоа.

Други пак ја опишуваат дека наликува на чапја, а третите дека таа е збир од деловите на телата на сите птици на светот. Нејзиното име потекнува од хеленскиот збор што означува црвена боја, бидејќи фениксот се верзува за оганот и Сонцето. Опишан е како златна или шарена птица. Некој кажуваат дека Феникост никогаш не јаде. Други кажуваат дека тој единствено ја пиел утринската роса. Многу веруваат дека оваа птица живее во Арабија или Етиопија. Но сите се сложуваат дека тоа е птица со огромна убавина. Најинтересен е фактот што ја поврзуваат оваа птица со Исус бидејќи таа се смета бесмртна и дека повторно се раѓа од пепелта на секои триста или петсто години. Кога се ближи нејзиниот крај на нејзиниот животен циклус, Фениксот собира ароматични тревки, дрва и зачини од целиот свет од кои за себе ќе направи клада или гнездо. Седејќи во гнездото, таа ќе го запали оганот треперејќи со крилата или со помош на сончевите зраци. Кога неговото старо тело ќе согори, фениксот повторно се раѓа од црвите, својата коскена срж или од јајцето кој би останал во пепелта, за да повторно тргне на својот животен пат од следните 500 години. Според некои легенди, повторно родениот феникс би ги понесол со себе старите коски во Хелиополис, градот на Сонцето во Египет, каде истите би биле пограбени со посебен посмртен ритуал.

Според еврејската елгенда фениксовото име е Милкам. Во Египет Фениксот е познат под името Бену или Бинв. Тој е симбол на богот на Сонцето и поврзан е со Озирис, владетелот на долниот свет. Озирис кој и самиот воскреснал, му ја предал на Бену тајната на бесмртност. Во Египет се користел Бену како симбол за другите циклуси како што тие се поврзани со излезот и залезот на Сонцето како и за годишните доби на излевањето на Нил. На секои 500 години, Бену одлетувал во соларниот храм во Хелиополис каде свештениците го дочекувале да му помогнат.

  • Фенг-Хуанг

Кинеската птица Фенг-Хуанг е најверојатно истата птица како и Фениксот. Таа е направена од сите најпожелни делови од сите овоземски животни. Оваа птица можела да се види само во мирните и благородни времиња. Понекогаш е прикажана со огнена топка представувајќи ја така врската со Сонцето. Таа е царска птица и е наречена скарлетна птица. Фенгу-Хуанг живее во кралството на мудрите кое се наоѓа некаде во источна Кина. Тој ја пие најчистата вода и јаде само бамбус. Кога тој ќе запее, сите му се придржуваат на неговата песна. Неговата коскена срж се смета за света храна. Оваа птица е заштитник на кинеските владетели. Мажјакот Фенг-Хуанг ја симболизира среќата а женката представува царица. Парот на Фенг-Хуанзите симболизира брачно блаженство. При зачнувањето, оваа необична птица дарува душа на ембрионот во мајчината утроба. Таоистите ја нарекле „цинобер птица“.

  • Симаргл

Семргал познат и како Огнебог (Sanskrit: अग्नि Агни) e старословенско божество на оганот, заштитник на семињата и посевите, истерувач на зимата и најавувач на пролетта. Најчесто е представуван во облик на крилато животно, но постојат и многу разновидни и стилизирани прикази со неговиот лик. Според некои тој представува крилат пес, но сепак ова толкување е премногу симптоматично и спорно, и навистина е проблем да се земе како вистина. Веројатно мачкино-орелската глава (пантерот, леопардот, лавот во комбинација со орелот) е помешана со кучешката.

7ddfa955035ebe53ac10df97cd790a2c.jpgГрифон, Пела, Античка Македонија 400 г.п.н.е.  

DSCN2534.jpg

406d86d91a494ec074b9595c771b51b0.jpgPebble mosaic floor depicting a griffin, from ancient Sikyon (Greece), second half of 4th century BCE. (Archaeological Museum of Sikyon)

46ea299dd92ca63ae1df6e8b102b9fa3.jpg

Песот е поврзан со подземјото, и треба да се подсетиме на античкиот мит за Адот (Хад) и триглавото куче Кербер. Оганот, старите Словени го поврзуваат со креацијата и со постанокот на луѓето. Според некои верувања, боговите прво ги создале мажот и жената од две борини меѓу кои се разгорел оган, првиот пламен на љубовта. Симаргл е во постојана борба со злото, змејовите и змиите. Симаргл е помалку познат, но постојат податоци дека бил почитуван и помеѓу Македонците. Карактеристичен пример е рељефната плоча поставена над влезната врата на Св. Никола во Нир, во Шишевскиот манастир над езерото Матка кај Скопје на која покрај другите симболи е претставен и Симаргл. Симаргл истотака го среќаваме и на рељефот во Лесновскиот манастир. И Македонците како дел од словенскиот етнос не бегале од својот искон дури и во византијскиот период среќаваме прикази на Симаргал како што е оваа слика со свастика во горниот дел.

15941097_10209650241826405_6067214686228300414_n.jpgЛесновски Манастир, Македонија

Симаргл најчесто се поврзува со персиското божество Симург кое исто така, се претставува во облик на крилесто суштество, со глава од грифон.

Симаргл е божество кај Источните Словени. Научниците сеуште не утврдиле дали станува збор за едно (Симаргл) или две божества (Сим + Регл). Некои историчари го даваат следново толкување кое што јас лично не можам во потполност да го прифаќам. Зборот Симар’гл или Симарьглъ, може да се расчлени на Сима – и – Рьглъ како што тоа често спомениците го наведуваат. Другиот дел од зборот рьглъ го доведуваме во врска со коренот рьг, рьы – а тоа е познат српски глагол рг-ти или како композит изргати. Кај Србите често се слуша придавката изрган со значење израђен, искинат. Така на пример се кажува  „изрго се од рада”. Аргатење = Р’гатење. Тој глагол ргати значи кинење (во Србија се слуша често и глаголот гурнут и : тоа е тој ист глагол: ргнути – грнути – гурнути).

Значењето ргати (копање, тресење, ротирање, вртење) може да се прошири и на глаголот терање, гонење. Во српскиот јазик постои збор „рога” што значи отсечено парче дрво, колец, стап (се врзува за нозете на стоката да не се разбега). Разложувањето на зборовите  рьглъ на рьг-лъ; наставката – лъ е нешто сосема обично во старословенскиот јазик на пример: пек-лъ, што значи пекол.  Рьглъ потаму би можело да значи терање, кинење, гонење, одбивање (гонилац – одбијач). Ако сега го разгледаме значењето на другиот дел од зборот и да го разложиме и зборот „Сима–рьглъ”, ќе се добие Симаргл, како оној кој го гони Сима. Доколку ја земеме Шафариковата забелешка за тоа божество т.е. Зима– рьглъ, ќе се добие оној кој ја гони Зимата. Сима–рьглъ според тоа би бил бог што ја тера зимата, односно Бог Зимогонич. Меѓутоа на еден од најстерите индо-ирано-европски јазици, имено санскритот, зборот Симха (Сима, सिंह – siMha) значи Лав, што и те како е поврзан во овој контекст.

1419320391_5.png

Сите шпекулации на словенските митолози за функцијата на ова божество се само хипотези. Се смета дека неговата улога била да „смири“ т.е. да ја истера зимата. Неговото време е крајот на март и почетокот на април, а цветот му е висибаба. Се смета дека има две лица Баба Марта која заминува но сака да ги „претресе јастуците“ (перјата кои паѓаат од небото – снегот) и другото лице, лице на момче кое со своите стапала го топи снегот и ја носи пролетта. Почитуван е и во текот на целата зима и принесувани му се жртви во вид на пернати животни или перја за „да не се разлути бабата, што мора да ги претресува јастуците и да не остане вечно“.

Во вишиот пантеон на киевскиот кнез Владимир I Симаргал е среде шести врховни божества. Поврзан е со Сонцето, со почвата, земјоделството и плодородието. Тој ги чува обработливите површини на земјта и бдее над житата.

Во функција на пазител, Симаргал се гледа и како одржувач на законот, носител на одмаздата и казната. Премногу можно е да бил виден како олицетворение на друго словенско божество и како такво да се додаде во Владимировиот пантеон однадвор, што инаку би било премногу неразумна акција. Ова е една од нејасните словенски митолошки слики според некои автори. Тие го кажуваат следново: “Веројатно е позајмена од северноиранските -сарматски племиња кои особено гo почитувале моќниот дух Симургх, помошник на Сонцето, чувар на жетвата. Во Античка Персија е познат под името Сенмурв. Меѓутоа повеќето од историчарите не разбираат дека Скитите и нивното елтино племе Сарматите се всушност античките Словени, само во тоа време се познати под овие имиња.

Види за: СКИТИ – АНТИЧКИ СЛОВЕНИ

foto-119.jpg

Словените го претставувале Симаргал како големо грифоновидно “куче” со златни крила. Меѓутоа како што кажав според лично мое мислење не станува збор за куче туку за некој вид на мачка во микс со орел-сокол. Тој е како посредник помеѓу боговите и луѓето. Слична функција има како Архангел Михаил.

  • Симург

Симург (simurghsimorgh, simorg, simurg, simoorg, simorq или simourv), e добротворна, митска птица од Иранската митологија и литература. Важно да се забележи дека оваа птица ја изедначуваат и со другите митски птица како што e “Фениксот(ققنوس‎‎ quqnūs или عنقا anqâ која што делат неколку сличности) , Персиската Хума (هما‎‎). Птицата може да се најде во сите периоди од Иранската уметност и литература и исто така е евидентна во Грузиската иконографија, средновековната Ерменија, Ромејската Империја – Византија, и другите региони кој што биле дел од светот на Персиското културолошко влијание.

15936937_10209650260826880_5803950613201402109_o.jpgСасанидска сребрена чинија со приказ на Симург (Sēnmurw),, 7ми – 8ми век н.е.

Види за: ЗАБОРАВЕНИТЕ БЕЛИ НАРОДИ ВО ИРАН – АРИЈАН

Ново Персискиот збор sīmurğ (سیمرغ) потекнува од Средно Персискиот sēnmurw ( и уште пораното sēnmuruγ), исто така забележано во Пазенд текстовите како sīna-mrū. Средновековниот Персиски термин влече корен од Авестинското mərəγō Saēnō “Птицата Саена”, изворно во превод – грабливец, како што е орелот, соколот, или јастребот, како што може да се извле од етимолошкото сродниот Санскрит, односно śyenaḥ (орел, птица грабливка) кој што исто така се појавува како боженствена фигура. Saēna исто така е лично име, чии корен е од истото име. Зборот исто така е позајмен и во Ерменскиот како siramarg (սիրամարգ, паун).

simurgh-mosaic-o-narchway-bukhara-uzbekistan.jpgДекорација надворешна на Надир Диван-Беги мадрашах, Букара

Иранските легенди тврдат дека птицата е толку старо битие што дури го виделo уништувањето на светот и тоа три пати. Симургот имал толку многу научено од долгиот живот што дури поседува огромно знаење од сите доби. Во една легенда се вели дека Симург живеел 1,700 години пред да слегне во пламенот (слично како Фениксот).

Се смета дека Симург ја прочистува земајта и водите и ја потикнува плодноста. Битието е симбол на унијата помеѓу Земјата и Небото, и служи како гласник-медиатор помеѓу нив. Симурготовото легло од Гаокерена,  Хом (Авестински: Хаома) е Дрвото на Животот, кое што стои во средината светскиот океан (Vourukasha). Растението Хом е премногу лековито и се нарекува се-лекувачко, и семињата на сите растенија се депонирани во него.

Кога Симургот ќе летнел, ливчињата од Дрвото на Животот ќе се затреселе, правејќи сите семиња од сите растенија да паднат долу. Овие семиња лебдат околу светот на ветровите Вају-Вата и дождовите на Тиштрија , во космологијата се зема коренот од секој вид на растенија кое некогаш живеело и ги лечени сите болести на човештвото.

Поврзаноста помеѓу Симург и Хом се екстремно блиски. Исто како Симург, Хом е предстравен како птица, гласник, и есенција на чистина што може да ја излечи секоја болест или рана. Хом е назначен како прв свештеник – есенција на боженственоста, особина што ја делат со Симург. Хом е во прилог на возилото на Фарах (СП: khwarrah, Aвестинско: khvarenah, kavaēm kharēno) (божја слава или среќа). Фарах пак представува боженствен мандат кој што е темел на кралскиот авторитет. Хом се појавува која се одмара на главата или на рамото на оние што ќе бидат кралеви и свештеници вклучително и Асуро Маздиното прифаќање на индивидуата како боженствен представник на Земјата. За обичниот, Бахрам го обвива во слава/среќа “околу куќата на обожувачот, за богата стока, исто како и славната птица Саена, и како дождовните облаци што ги покриваат големите планини”  (Yasht 14.41, cf.  дождовите на Тиштрија од горе). Исто како Симург, Фарах е поврзана со водите на Vourukasha (Yasht 19.51,.56-57). Во Јашт 12.17 Симурговото (Саеновото) дрво стои во средината на морето Вурукаша, кое што има добра и ветувачка исцелителна моќ и е наречено се-лечително дрво, и семињата на сите растенија се содржани во него.

Во Шахнамех

SchoolOfTabriz3.jpg
Зал и Симург
 
Симург најславно се појавува во Феровсевиот еп Шахнамех (Книгата на Кралевите), каде што е вклучен заедно со Принцот Зал. Според Шахнамех, Зал, синот на Саам, се родил како албино. Кога Сам го видел неговиот син дека е албино, тој претпоставувал дека детето е потомок на ѓаволите, и го напуштил новороденчето на планината Алборз. Детето плачело и тоа го слушнал милостливиот Симург, кој живеел на врвот од планината, и тој го вдомил и го израснал детето како негово. Зал бил учен со големата мудрост на питомиот Симург, кој го имал целото знаење, но дошло времето кога тој пораснал во возрасен маж и копнеел да му се придружи на човековиот свет. Иако Симург бил многу тажен, тој му дал нему три златни пердуви каде што тој требал да ги спали во оној момент кога ќе му затребало помош.
Откако се вратил во неговото кралство, Зал се заљубил и се оженил со убавата Рудаба. Кога дошло времето за нивниот син да се роди, но пораѓањето било долготрајно и тешко, Зал бил сигурен дека неговата жена ќе умре за време на породот. Рудаба била блиску до смртта кога Зал одлучил да го привика Симург. Симург се појавил и му давал упатство како да изведе царски рез и да ги спаси Рудаба и детето, кое постанало еден од најславните Персиски херои по име Рустам. Симург се појавува во приказната Седумте Испита на Есфандир и во приказната за Рустам и Есфандир.

Во Азербеџанскиот фолклор

Симург тука го среќаваме под името Зумруд (Смарагд). Во древната сказна за Малик Мамад, синот на еден од најбогатите кралеви на Азербеџан, кралот кој што имал огромна градина. Во центарот на оваа градина имало магично јаболково дрво кое што раѓало јаболка секој ден. И еден грд џин по име Див ги крадел јаболките секоја ноќ. Кралот го испратил Малик Мамад и неговите постари браќа да го соборат џинот. Низ текот на оваа приказна, Малик Мамад ги спасил Симурговите бебиња од змејот. Како заслуга, Симург решил да му помогне на Малик Мамад. Кога Малик Мамад сакал да премине низ Темниот Свет во Светлиот свет, Симург барал од него да обезбеди 40 парчиња месо и 40 половинки наполнети со вода. Кога Симург ја ставил водата на левото крило и месото на неговото десно крило, Малик Мамад бил способен да влезе во Светлиот свет.

 

Во Суфи поезијата

An_assembly_of_animals_and_birds_-_Johnson_Collection_(c.1610)_-_BL_J.67.4 (1).jpgСимург во делото на Атар од Нишапур

Во класичната и модерната Персиска литература Симорг постојано е споменуван, веројатно како метафора за Бог во Суфи мистицизмот. Во 12-ти век е спомната во Конференцијата на птици, од страна на Иранскиот Суфи поет Фарид уд-Дин Атар кој напишал за групата на птици аџии во потрага за Симург. Во поемата, птиците од светот се собрале да одлучат кој ќе биде нивниот крал, бидејќи тие немале. Пупунецот, најмудриот од сите, предложил дека тие морале да го најдат легендарниот Симорг, митската птица на Персија, грубо кажано еквивалент на западниот Феникс. Пупунецот ги предводел сите птици, секоја представувајќи ја човековата грешка што го одвлекува човекот од достигнувањето на просветление. Кога групата од 30 птици конечно го досегнале живеалиштето на Симорг, сите тие пронашле езеро каде што си ја виделе својата лична рефлексија. Оваа сцена вклучува игра на зборови на Персиската експресија за “30-те птици” (si-morgh). Преку културната асимилација Симорг бил представен и во Арапскиот свет, каде концептот бил измешан со уште една Арапска митска птица како што е Гогнус, птицата која што има некои митски поврзаности со растението Phoenix dactyliferaи за подоцнежниот развој како Рукх (потеклото на Англискиот збор”Roc“). Види за Сим-Рок или едноставно Рук.

Во Курдскиот Фолклор

Симург е скратен во “Sīmir” во Курдскиот јазик. Професорот Тревер наведува две Курдски приказни за оваа птица. Овие верзии водат назад до познатите Ирански приказни за Симорг. Во една од приказните, херој ги спасува Симурговите понуди убивајќи змии кој што се качувале нагоре кон дрвото за да се хранат со нив. Како награда, Симургот му дал три од неговите пердуви со што херојот можел да побара помош откако ќе ги спали нив. Подоцна, херојот ги искористил пердувите, и Симургот го чувал него од далечната земја. Во друга приказна, Симургот го чувал херојот надвор од подземјото, тука Симургот ги храни своите млади, особина која се согласува со описот на Симург од Средно Персијската книга Задспрам. Во друга приказна, Симургот го храни херојот на авнтурисичниот пат додека пак херојот го храни Симург со парчиња од овча лој.

Flag_of_Tat.svg

Најпрестижната награда дадена од Fajr International Film Festival, Иранскиот главен годишен филмски фестивал,  е наречена Кристален Симорг, нормално по името на митското суштество.  Симург е употребен и на знамето на Тат народот, кој самиот представува Иранска етничка група.

persian-griffin.jpg

a5fb2d9d4ec934991e2457aa6a41acc6.jpg

phrygian1.jpg

 

  • Жар-птица

Жар-Птицата,  во словенскиот фолклор е волшебна птица што сјае и доаѓа од далечна земја. Воедно е и благослов и носител на несреќа на оној што ќе ја фател.

10407737_10204494637299514_1612577100319850497_n (1)-Recovered

Жар-птицата е речиси секогаш опишана како огромна птица со прекрасни перја кои зрачат црвена, портокалова и жолта светлина, како голем оган на кој само што му се скротил пламенот. Перјата не престануваат да сјаат дури и кога се опаѓани. Доколку не е покриен, еден пердув може да осветли поголема просторија. Во подоцнежната иконографија, жар-птицата е претставена како мал паун со огнени бои, кикиреска на главата и „пламени очи“ на пердувите од опашката.

Жар-птицата во приказните најчесто е предмет на макотрпна потрага. Потрагата обично започнува со пронаоѓање на опаднат пердув од опашката на жар-птицата, по што јунакот, понекогаш своеволно, но најчесто по заповед на својот татко или царот, тргнува да ја бара и жива да ја донесе. Жар-птицата е чудо по кое многумина копнеат, и јунакот иако отпрвин е магепсан од нејзиниот волшебен пердув, на крајот ја проколнува за страдањата што му ги навлекла.

 Vasnetsov_samolet.jpg
Принцот Иван се враќа на волшебен килим со заробената жар-птица.

Принцот Иван се враќа на волшебен килим со заробената жар-птица.

Приказните за жар-птицата се држат до класичната шема на народните приказни, со пердувот како предупредувачки симбол за тешкиот пат, со среќавање на волшебници-помошници кои помагаат при трагањето и уловувањето на птицата и враќање на јунакот од далечната земја со пленот. Најпопуларната верзија на оваа тема е приказната „Принцот Иван, жар-птицата и сивиот волк“.

Firebird.jpg

Приказната за потрагата по жар-птицата вдахновила литературни дела како што е „Малиот коњ грбавко“ на Петар Ершов. Композиторот Стравински на почетокот од кариерата постигнал невиден успех со големата балетска изведба „Жар-птица“.

Концептот за жар-птицата има паралели во иранските легенди за магичните птици, во приказната „Златната птица“ од браќата Грим и руските магични птици како што е сиринот. Концептот за потрагата е мошне сличен со тој во ерменската приказна „Хазаран б`лбул“ (Hazaran Blbul, што во превод значи жар-птица). Меѓутоа, во ерменската приказна птицата не сјае, туку кога таа пее, целата земја околу неа цути. Во чешкиот фолклор оваа птица е наречена Птак охнивак (Pták Ohnivák) и се јавува во една од приказните на Карел Јаромир Ербен, во која исто така е предмет на макотрпна потрага.

438x562xptak_ohnivak_a_liska_ryska_02.jpg.pagespeed.ic.3dmxPhIVM3.jpg

На почетокот на приказната птицата краде магични златни јаболка од кралот, па затоа кралските слуги тргнуваат во потрага по неа, со цел да ги заштитат скапоцените јаболка.

Приказната за жар-птицата постои во повеќе различни форми. Во некои приказни, жар-птицата е претставена како загадочна птица која лета околу царскиот двор, а навечер слетува на јаболкницата во царскиот двор и му ги јаде златните јаболка на царот. Во други е претставена само како птица што лета наоколу и им дава надеж на тие на кои им е неопходна. Според оваа легенда, кога жар-птицата лета, очите ѝ блескаат и бисери ѝ паѓаат од клунот. Бисерите паѓаат во селата, па селаните добиваат богатство со кое тргуваат. Во најчестата верзија на легендата, царот им заповедува на своите три сина да ја фатат жар-птицата која постојно ги јаде неговите јаболка. Златните јаболка се наоѓаат во градината на царот и секој што јаде од нив добива младост и сила. Синовите не успеваат да ја фатат птицата, но успеваат да ѝ скинат еден пердув. Кога го носат пердувот во темна соба, таа целосно се осветлува. Мистеријата на овој пердув ги исполнува со светлина срцата на луѓето веќе многу години.

  • Финист – Јасниот Сокол

Финист Јасниот Сокол е позната и значајна руска сказна собрана од Александар Афанасјев во Narodnye russkie skazki. Таа е заведна под број 432, принцот како птица. Другите приказни од овој тип се Зелениот Витез, Сината Птица, Зеленкастата Птица.

Самото име на оваа птица – Финист  етимолошки е блиску до Фениксот. И веруваме дека кај Хелените и Римјаните или пак во древен Египет оваа митска приказна е дојдена од самите Словени (Венди, Анти, Скити, Пелазги, Аријци) кој самите биле творци на многу култури и цивилизации вклучително и овие од погоре. Најнапред морам да кажам дека оваа сказна содржи огрмна количина на мудрост и скриена порака што ќе морам во некој нареден  текст да се обидам што е можно подетлано да и обрнам внимание. Засега само накратко.

finist-5.jpg

konstantin-vasiliev-the-falcon-19692-e1274032390197.jpg

Сижето накратко оди вака:

Трговец ги прашува неговите три ќерки што тие сакаат тој да им донесе од печалба. Двете постари побарале фустани или шалови, но најмладата сакала или пердув од Соколот Финист или црвен цвет. Во некои верзии, тој отишол на печелба два пати, и бил во можност да донесе назад она што го сакале постарите сестри, но не и нејзиното, но таа не го променила нејзиното барање. Во третата посета, тој го нашол пердувот и морал да вети дека неговата ќерка ќе се омажи за Финист Соколот. Дали цвеќето или перото, нештото ќе го донесе Финист во текот на ноќта за да и се удвара. Ако таа го добила цветот, тој ќе и го даде перото кое магично може да ја излечи.

105980484_xuUThOKvMSs.jpg

Нејзините сестри ја откриле посетата, тие ја шпионирале, или таа се појавила во најдобрата облека, со употребата на пердувите, и тие знаеле за нејзе, или таа се појавила во црквата како чудна жена (како Пепелашка на балот) поради нејзината скапа облека, и не се скрила довлно брзо кога се вратила дома. Откако тие станале сомнителни, тие често слушале машки глас, кој се обидувал да ги убеди дека нивниот татко за нивната сестра дека имала љубовник, но не им успеало. Сепак тие откриле, дека сестрите ставиле нож на прозорецот, и така Финист бил повреден. Тој и рекол дека таа мора да го бара за да го најде него. Тој не се вратил. Таа тргнала да го најде него.

image015

Ivan_Bilibin_162.jpg

image040.jpg

Таа нашла куќа со вештерка (понекогаш се однесува на Баба Јага), каде таа и дала подарок (сребрено тркало и златно вретно), и ја испратила нејзе кон друга вештерка. Оваа вештерка и дала уште еден подарок (сребрен сад и златно јајце) и таа ја испратила кај третата вештерка. Оваа пак и дала трет поклон (златна везена рамка и игла да ја сошие за себе), и ја испратиле нејзе кон замокот каде бил Финист сакал да ја омажи.

Во некои варијатни, таа нашла некој што се обидувал да ја измие крвта од блузата на Финист и таа самата ја измила. Се на се, таа решила да тргува со подароците на вештерките за невестата да и дозволат да остане една ноќ со Финист.  Принцезата или става магична игла во нејзината коса за да го задржи заспан или му дава напиток за спиење, третата ноќ, или Финист е предупреден да не го пие пијалокот, или шнолата ќе падне. Тој ќе се разбуди и ќе ја познае.

finist.jpg

Ivan_Bilibin_007Illustration by Ivan Bilibin

Во некои варијанити, тој ги прашал благородниците со кој тој требал да се ожени: жената која го продала, или жената која го купила? Тој се сложил за жената која го купила него. Во некои верзии, таа се вратила дома кај нејзиниот татко. Кога тој и нејзините сестри отишле во црква, таа се облекла прекрасно и дошла со Финист, и нејзините сестри се вратиле со приказната за принцот и принцезата кои дошле во црквата. Третиот пат, нејзиниот татко ја видел колата која сопрела кај неговата сопствена врата, и ќерката морала да се исповеда. Таа се омажила Финист.

Јосипа Шерман ја извлека оваа сказна за нејзината новела – The Shining Falcon.

СЛАВА НА БОГОВИТЕ И ПРЕМУДРИТЕ ПРЕТЦИ НАШИ!

Advertisements

One thought on “Жар Птицата – Славјанскиот Феникс

  1. Ја знаете ли МАКЕДОНСКАТА приказна за КРИЛАТИОТ коњ –
    БРЕГ-БРЕГИРИ…???????????
    мислам дека питекнува од праисторијата…ПОЗЗ
    P.S.
    ЈАС ја знам….многу е долга, голема….ко мал РОМАН е…..ИСТО и за
    БАШ-ЧЕЛИК…?!?!?!?!?

    2017-05-18 14:20 GMT+02:00 С в а р о́ г ъ :

    > Arslan 144 posted: “Темата ќе се обидеме да ја обработиме од повеќе
    > перспективи и ќе се обидеме да дадеме што е можно подетално објаснување за
    > ова интересно прашање. Патем, во пред-христијанскиот свет, односно во
    > родоверниот период кај Словените се запазени неколку митолошки”
    >

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s