Митологијата на нашите Балтички браќа – Дел II

Демонски Битија

  • Aitvaras, (Утвар?) домашен дух што може да донесе и добра и лоша среќа.
  • Баубас, злобен дух со долги раце, збрчкани прсти и црвени очи. Ги малтретира луѓето и ги раскинува косите или ги задушува. За децата тој е еквивалент за плашилото (boogeyman) од англиското говорно поднебје. Од родителите можело да му се каже на детето кое се однесувало одвратно: “Да се однесува добро, или  бабуас ќе дојде и ќе те фати”.  Исто така може да се опише како црно и темно суштество кое живее под тепих или во некоја темна точка на куќата.
  • Гилтине (Ѓиљотина?) – божица на смртта, страшило. Другите имиња за нејзе се Каулинчиа, Марас (црната смрт или Чумата), Маро мергос, Колера, Павиетре, Капиниу Жмогус. Нејзината света птица е бувот. Понекогаш се смета дека таа е сестра на божицата Лаима-Laima (санскритската Лакшми), (словенската Лада) – среќата.
  • Рагана е женска стара вештерка. Има темни моќи со кои може да ги контролира силите на природата. Тие веројатно се стари жени кои живеат во шумите, имаат добро знаење за растенијата и нивната употреба за лекување или пак други цели.
  • Слогутис значи болка (шлог?), мизерија или кошмар. Исто така значи страв или лошо чувство.
  • Пинчиукас, ѓавол, преварант (trickster), не е чисто злобно битие од Христијанство.
  • Жибуринис, страшен шумски дух кој се појавува како флоросцентен костур.

 

Свети места

418528_10151179495931081_7125030_n.jpg

  • Даусос или Дангус, домот на добрите души. Даусос е висока планина (Latvian Debeskalns или Нордијската Валхала), помеѓу две реки. Таму има златни јаболкници во Даусосовата градина. Денот во градината е вечен, но надвор од нејзините граници е вечна ноќ. Господарот на Даусос е Вејопатис (Господарот на ветерот), или Вејас (Ветерот) кој е еден од најстарите богови во Литванската митологија. Вејас е идентичен со богот Вају (Vayu) спомнат во Ведети што денеска ги знаеме како Индијски. Ауштарас и Вејопатис се чуварите на Даусосовите порти-врати (Dausų Vartai). Додека Ауштарас го покажува патот за добрите души, Вејас (Вејопатис) ги дува злите души во заборав.

gate_to_valhalla_by_leifheanzo-d9y1ei5.jpg

Имиња од пишаните извори:

 

Најраните руски хроники

Некои од имињата од Литванската митологија се исто така најдени во Руските хроники од 13-ти век. Овие божества се обожавани во тајност од Кралот на Литванија – Миндаугас (Mindaugas) после покрстувањето. Руските хроники се сметаат за најдобар извор на информации за древниот Литвански пантеон обожаван од феудалците и војничкиот сталеж.

  • Совијус во Руските хроники од 13-век бил човек кој ги претставил паганските обичаи на спалување на телата после смртта, според учењата на Гинтарас Бересневичиус (Gintaras Beresnevičius).  Средновековните хроники ни кажуваат нам дека овој обичај е многу стар и бил наречен Совица. Совица не бил практикуван само од Литванците туку исто така и од другите пагански племиња (Ливонците, Естонците и другите).
  • Жворуна (Зворуна) е еуфемизам за ловот и шумска божица слична како Римската Диана или словенската Девана од полските хроники. Нејзиното име е поврзано со дивите животни. Па така може ова име да се разбере и со сегашниот словенски јазик. Жворуна = Зворуна =Ѕверина. Таа во хрониките е спомната како волчица, што значи дека нејзината зооморфичка форма е кучешка.
  • Медеина (Медине-Medeina) е уште еден еуфемизам за лов и шумска божица. Медеина исто така е спомната во 16-ти век од Ј. Ласички. Таа била обожавана од Кралот Миндаугас и претставувала милитарен интерес за воините.
  • Телиавелис (Телевелис) бил моќен ковач кој го направил Сонцето и го фрлил на небото. Ово мит преживеал во народните сказни во почетокот на 20-ти век. Некои научници, како К.Буга се обиделе да докажат дека Телевелис е неправило забележаниот Калвелис (ковач во деминутив во Литванскиот). Телиавелис има поврзување со Финскиот Илмаринен – Ilmarinen.
  • Андајус (Андајас, Андојас, итн) бил спомнат во средновековните хроники како врховно божество. Можеби е еуфемизам за Диевас (Dievas). Тој е спомнат во хрониките дека бил привикуван во битките.
  • Нонадиевис (Нунадиевис, според некои научници етимологизиран како Нумадиевис) е неправило препишаното име за врховниот бог или само уште еден ефемизам.
  • Перкунас (Словенскиот Перн) бил богот громовник, еден од најмоќните божества кај балтите. Перкунас преживеал во верата на луѓето и во народните приказни дури до 20-тиот век.
  • Дивирикис се мисли дека е еден од ефемизмите на Перкунас, што значи лидер на боговите (полубоговите).

 

Мартинас Мажвидас

Мартинас Мажвидас (Martynas Mažvydas) во неговиот Латински вовед на Catechismusa Prasty Szadei (1547) повикал луѓето да ја напуштат нивната паганска вера и ги споменал следниве богови:

  • Перкунас-Perkūnas (Перчуно, Percuno) – богот громовник
  • Лаукосаргас (Laucosargus) – бог на житотот и другите агрокултури.
  • Жемепатис (Semepates) – бог на живината и другите домашни животни.
  • Аитварас-Aitvaras и каукас  (Eithuaros и Caucos) – Утвари, зли духови.

 

Мациеј Стрѕјковски

Мациеј Стријковски (1547–1593) бил Полско-Литвански историчар и автор на Chronicle of Poland, Lithuania, Samogitia and all Russia. Во неговото дело, Стријковски обезбедува две листи на богови, едната е Старо Прускa а другата Литванскa. Тој наведува 16 Литвански богови:

  1. Пракоримас – врховно божество. Стријковски елаборирал дека луѓето жртвувале бели петли за Пракоримас. Местото било делено на три дела: еден за селаните, друг за паганските свештеници (Литванските: žynys), и третиот за горење (за боговите?). Стријковски посочил дека Пракоримас бил сличен со Прускиот врховен бог Окопирмас-Okopirmas.
  2. Ругутис (Ruguczis) –  бог на ферментацијата и ферментираната храна?
  3.  Жемининкас (Žemininkas-Ziemennik) – бог на земјата и агрокултурата. Култот на  žaltys (тревната змија) е поврзан со култот на Жемининикас.
  4. Крумине (Kruminie Pradziu Warpu) – давател на културите, житото итн…божество што ги слуша молитвите.
  5. Лиетувонис (Lituwanis) – бог на дождот
  6. Каурирарис Chaurirari) – божество на војната и воените-коњи. Етимологијата на името е неразбирлива. Владимир Топоров предложува дека произлегува од Литванскиот збор kaurai (крзно), додека Вилхем Манхардт тврди дека веројатно е од зборот karas (војна).
  7. Сутварас (Sotwaros) – бог на сите говеда.
  8. Шеимос диевас (Seimi Dewos) – бог на сите говеда и домашни животни.
  9. Упинис диевас (Upinis Dewos) – бог на реките.
  10. Бубилас – бог на бубите-пчелите и медот.
  11. Дидис Ладо (Dzidzis Lado, Словенската Лада) – големо божество. Фестивали, празници, песни и танци во нејзина чест почнувале од 25 Мај до 25 Јуни.

 

  1. Гулбис (Gulbi Dzievos) – собриот дух во секој човек, ангел чувар
  2. Ганиклис  (Goniglis Dziewos) – божество/дева на стадата и пастирите
  3. Швентпаукштинис  (Swieczpunscynis) – божество/дева на сите домашни и диви птици. Луѓето не му принесувале жртва на нему бидејќи тој е слобеден дух.
  4. Келиу Девас (Kielu Dziewos) – божество/дева заштитник на трговијата, патиштата и патувањата.
  5. Пушаитис/Пушкаитис  (Puszajtis) –  земно божество, живее во deity of land, кое што живее во грмушките од Базга (sambucus) и ги управува хтонските џуџиња познати како барстукас – barstukas.

Jан Ласички

Jan Łasicki (Lasicius) бил Полски Протестантски активист. Напишал расправа за идолопоклонство – За боговите на Самогитаните, другите Сармати, и лажните Христијани (De diis Samagitarum caeterorumque Sarmatarum et falsorum Christianorum, напишана во 1582 и издадена во 1615). Оваа 18 страна расправа содржи листа на 76 Литвански богови со краток опис на нивните функции. Ласички добил поголем дел од неговите инфромации од Лажковски, помал Полски благородник кој работел како кралски геодет. Листата содржи многу минорни божества, кои ги претставуваат секојдневните предмети за домаќинството. Ласички, исто така, не бил интимно запознаен со литванската култура или јазик. Затоа, академското мислење на листата се движи од вреден ресурс до практична шега дизајнирана да се исмејат христијанските светци преку превртено огледало.

Божествата спомнати од Јан Ласички биле:

  1. Аукштејас (Auxtheias Vissagistis) – ефимизам на врховниот бог. Изведено од Литванскиот збор aukštas (високо).
  2. Жемепатис(Zemopacios)
  3. Перкунас (Percunos) – богот громовник
  4. Аудрос – бог на неверемето/бурата
  5. Алгис
  6. Аушра(Ausca) – утринската ѕвезда (Венера). Нејзиното друго име било Aušrinė.
  7. Бежлеја (Bezlea)
  8. Брекшта (Breksta) – божица на самракот. Може  исто така да биде ефимизам на  Vakarė.
  9. Лигучиус (Ligiczus)
  10. Датанус
  11. Кирнис(Kirnus) – дух/дева на црешните
  12. Кремата – духот на дивите прасиња
  13. Пизиус (Pizio) – духот на бракот
  14. Медеина (Modeina et Ragaina) – божица на шумите и ловот
  15. Керпучиус  and Шилинтис (Kierpiczus , Siliniczus) – духови на шумата, мововите и лишаите.
  16. Тавалас  (Tavvals) – дух на физичката сила. Гинатарас Бересневичиус забележал дека овој дух може да биде истиот средновековенTeliavelis.
  17. Ортус
  18. Ежеринис (Ezernim) – дух на езератра. Изведено од  ežeras (езера).
  19. Сиджиус, Симонаитис и Вентис Рекичзиоум – божеста обожавани од благородните семејства.
  20. Карваитис Ераитинис (Kurvvaiczin Eraiczin) – духот на телињата и јагнињата 
  21. Гардунитис (Gardunithis) – заштитник на новородените 
  22. Пригирстјатис (Prigirstitis) – може да слушне шепотење
  23. Деринтојас (Derfintos)
  24. Бентис
  25. Лавкпатимо 
  26. Припаршис (Priparscis)
  27. Ратаинјачиа (Ratainicza) – духот на коњите
  28. Валгина (Walgina) – дух на стоката
  29. Крикштос (Kriksthos) – заштитник на гробовите 
  30. Апијдеме (Apidome) 
  31. Криукис (Krukis) – божество на прасињата
  32. Лаздона (Lasdona) – божица на лешниците
  33. Бубилас (Babilos) – духот на пчелите, мажот на Аустеја
  34. Жемуна Žemyna (Zemina) – големата божица на земјата и агрокултурата
  35. Ауштеја  (Austheia) – домашна божица на пчелите, често прикажана како сопруга на Бубилас
  36. Деуоитис
  37. Ветустис
  38. Губои и Твертикос 
  39. Велиона (Vielona) – божица на смртта (ззвучи како сопруган на Велес)
  40. Варпулис
  41. Салаус
  42. Шлоутражис (Szlotrazis) 
  43. Тиклис 
  44. Бержулис – духот на брезите?  (Birzulis)
  45. Шеруќиус (Siriczus) – 
  46. Дваргантис
  47. Кламалс 
  48. Атлаибас 
  49. Нумеис
  50. Убланичиа (Vblanicza) – патрон на питачите
  51. Дунгаи  – духот на житото, брашното
  52. Пессеиас
  53. Trotytojas kibirkščių (Tratitas Kirbixtu) – deity of spark, fire
  54. Алабатис
  55. Поленгабиа
  56. Ужпелене (Aspelenie)
  57. Будинтојас  (Budintaia)
  58. Матергабиае
  59. Рауго Жемеоатис  (Rauguzemapati) – духот на квасот, скиселувањето и ферментацијата (веројатно на медовината, пивото итн)
  60. Лулибегелдас 
  61. Зиеменик
  62. Ваижгантес  (Waizganthos) – духот на ленот
  63. Габија Gabija (Gabie) – женски дух на домовото огниште
  64. Smik smik per velėną (Smik Smik Perleuenu) – повеќе е фраза него божество
  65. Ежиагалис  (Ezagulis) – божество на смртта
  66. Аитварас (Aitvvaros)
  67. Каукас (Kaukie)
  68. Гувате Gyvatė (Giuoitos) – Гуја, црна змија
  69. Срутис и  Миечутеле  – дух на боите и фарбите – уметниците? 

 

Матхаус Праториус 

Божества спомнати од  Matthäus Prätorius (1635–1704) биле :

  • Жалиус (Zallus) – духот на жалот и неслогата
  • Желиус (Zelus) – духот на зеленилото, тревата
  • Шулининис (Szullinnijs) – бунарски дух
  • Bangpūtys, Vėjopatis, Bičbirbis, Giltinė, Gota, Jaučių Baubis, Karvaitis, Ėraitis, Skalsa, Biržulis / Beržulis, Prigirstytis / Girystis, Ligyčius / Lygėjus, Kelio dievas / Kelukis
  • Дребкулис и Магла – Пруско и Литванско божество
  • Габјауја  (Gabvartas)

 

Теодор Нарбут 

Полско-Литванскиот историчар напишал 10-томско дело History of the Lithuanian Nation (Dzieje starożytne narodu litewskiego) помеѓу  1835 и 1841. Првиот том содржи опис на Литванската митологија. Модерните историчари го оспоруваат дека се фалсификат историските факти што ги навел и се водат денеска шпекулации. Навдно е имагинација на авторот.

 

Mашки божества

  • Прамжиус (Pramżimas) – врховно божество, правдата, светот, и другите богови се во него.
  • Укапирмас (Okkapirmas) – го предвидува времето, неговата слава е на 25 Декември
  • Виршаитис (Wirszajtos) – заштитник на домот и домашните животни. Нарбут тврдел дека тој е еквивалент на Auxtejas Wissagistis споменат од Ласички и со Римскиот Сатурн.
  • Перкунас Perkūnas  – громовникот
  • Ковас (Kawas) – богот на војната
  • Рагуитис – богот на пивото, водката, медовината
  • Сантварас (Sotwaros) – богот на денот, лекарите, поезијата
  • Атримпас  (Atrimpos) – богот на морињата и водите
  • Гардаитис  (Gardeoldiis) – богот на ветерот, заштитник на морепловците и бродовите
  • Пекилиус  (Poklus) – богот на пеколот, смртта, подземниот свет
  • Криукус  (Krugis) – богот на ковачите
  • Жемининикас  (Ziemienikas) – божество на земјата, сеидбата и темнината
  • Пателас  (Patelo) – богот на воздухот, сличен на ангел
  • Шнеибрататас (Sznejbrato) – богот на птиците и ловот
  • Кибираи  (Kabiry) – тројството

Женски божества

  • Прауриме (Praurime) – божица на светиот оган
  • Лада (Lado) –  големата божица, Раса фестивалот е посветен на нејзе исто како лила-раса култот во Индија. Види за: Rasos festival , раса-лила
  • Будите (Budte) – божица на мудроста
  • Лаима (Lajma) – божица на верата, пандан на Лакшми од индо-ведската митологија
  • Пелену Габија(Polengabia) – божица на огништето
  • Мотеру Габија (Matergabia) – божица на лебот и пекарството
  • Перкунаителе (Perkunatele) – жената на Перкунас
  • Pilvytė (Pilwite) – goddess of money, riches, and good luck
  • Лиетува (Liethua) – божица на слободата, радоста, задоволството
  • ВелионаV (Wellona) – божица на задгробниот живот, вечноста
  • Пергрубе (Pergrubie) – божица на пролетта, цветовите, градините
  • Милда– божица на милоста, љубовта
  • Kрумине (Krumine) – божица на житото, агрокултурата
  • Нијоле (Nijola) – жената на Пеколус во подземјето
  • Aлбатус–  божица на ленот
  • Aушра (Ausssra) – утринска божица
  • Безелеа – божица на пладнето
  • Брекштра (Brekszta) – божица на темнината и соновите
  • Круонис  (Kronis) – божество на времето еквивалент на римскиот Сатурн и хеленскиот Кронос
  • Ужспатине (Usparinia) – божица на земјината граница
  • Верпеја (Werpeja)
  • Гонду– божица на свадбите
  • Упине (Upine) – божица на реките, потоците
  • Ратаинјачиа (Ratajniczu) – божица заштитник на коњите
  • Валгине (Walgina) – божица заштитник на домашните животни
  • Лоубо гелда (Lajbegelda) – божица на мудроста
  • Мешлу боба (Mahslu baba) – божица на отпадот, ѓуберето
  • Будинтоја – духот што ги буди заспаните луѓе
  • Аустеја (Austheja) – божица на пчелите
  • Рагутиене Пати (Ragutenapati) – жената на Рагутис
  • Жемес Мати (Zemmes mahti) – божица не земјата, подземјето одгиворна за загубените работи
  • Гаила (Gajla) – дух што ги измачува луѓето и животните
  • Нерис – нифата од реката Нерис
  • Дугне (Dugna) – речна ним
  • Рагана  – божица на дрвјата
  • Лаздона – духот на лешниците
  • Меџиојна – духот на шумите

Други пишани извори

Оваа секција ги содржи оние имиња на Литванските и Пруските богови или други митолошки битија што се спомнати во другите дела од исѕоријата или филозофијата, понекогаш придружени со краток опис, кој што се познати од други независни извори или нивни пандани под друго име во подоцнежните колекции со митови, приказни и сл.

  • Димстипатис (споменат од Јокубас Лавинскис), е машко божество (genius loci). Домашен дух и чувар на срцето.
  • Дирволика, Носолус (Језуитски извештај од 1605)
  • Пагиринис (Језуитски извештај од 1605)
  • Баукарис (Kraziu kolegijos)
  • Велинас (спомнат од Konstantinas Sirvydas)
  • Јавине (Jawinne од Jacob Brodowski)
  • Лаима (Daniel Klein in 1666)

Други имиња

Имињата, кој се повеќе маргинални во Литванската митологија или оние што се помалку познати од постоечките извори се ставени тука.

  • Близгулс – божество на снегот
  • Јунда – божица на војната
  • Баубис – домашен дух на стоката
  • Дивијатис  a- бог-херој од рубарските легенди. Рибарите во морето му пеат песни
  • Гардаитис a- божество (дух) на морнатите и бродовите
  • Јагаубис a- дух на домовото огнипте
  • Раса– ќерката на Куполе и Кауполис. Таа божица на летото, зеленилото и цвеќињата. ПразникотИван Купала кај Словенит.
  • Мокас – камен со способност да ги учи луѓето, понекогаш може да се најдат во семејствата со сопругата Мокиене и децата Мокиукас.

 

Advertisements

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s